Home Thông tin chuyên môn SỔ TAY TRUYỀN THÔNG VỀ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ CHO PHỤ NỮ TẠI CỘNG ĐỒNG

1/09/2026 12:39:00 SA / Thông tin chuyên môn

SỔ TAY TRUYỀN THÔNG VỀ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ CHO PHỤ NỮ TẠI CỘNG ĐỒNG

Sổ tay Truyền thông về Phòng chống Ung thư cho Phụ nữ tại Cộng đồng

SỔ TAY PHÒNG CHỐNG UNG THƯ

HealthBridge Canada & Dự án Phòng chống Ung thư

Liên hệ hỗ trợ

Tài liệu Truyền thông

Phòng chống Ung thư cho Phụ nữ tại Cộng đồng

Tài liệu được phát triển trong khuôn khổ dự án do HealthBridge Canada và Atlantic Philanthropies tài trợ.

Chương 1: Tìm hiểu về Ung thư

Ung thư là gì?

Ung thư (UT) là nhóm gồm trên 200 loại bệnh ác tính khác nhau, có chung đặc điểm là sự gia tăng không kiểm soát của các tế bào không bình thường trong cơ thể. Nếu không được điều trị, UT có thể xâm lấn sang các bộ phận khác (di căn) và dẫn tới tử vong.

Nguyên nhân và Yếu tố nguy cơ

Yếu tố KHÔNG thay đổi được

Tuổi tác: Tỷ lệ mắc tăng nhanh sau 40 tuổi, đỉnh điểm sau 60 tuổi.
Giới tính: Nữ giới hay mắc UT vú, cổ tử cung, buồng trứng.
Gen di truyền: Ví dụ đột biến gen BRCA1/BRCA2 gây UT vú.

Yếu tố CÓ THỂ thay đổi được (Lối sống)

Hút thuốc lá: Nguyên nhân của 1/3 tổng số loại UT (Phổi, vòm họng...).
Rượu bia: Tăng nguy cơ UT gan, thực quản, vú.
Dinh dưỡng: Ăn nhiều mỡ động vật, thực phẩm mốc (gạo, lạc), chất bảo quản.
Môi trường: Hóa chất, tia cực tím, bức xạ.

                    Làm thế nào để hạn chế nguy cơ mắc ung thư?
                    Không hút thuốc lá, tránh khói thuốc.
Hạn chế rượu bia.
Ăn nhiều rau xanh, hoa quả tươi. Hạn chế mỡ động vật, đồ nướng, thực phẩm mốc.
Tiêm vắc xin phòng viêm gan B và vắc xin HPV.
Luyện tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày.
Quan hệ tình dục an toàn.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ hằng năm.

                

⚠️ Dấu hiệu báo động cần đi khám ngay

Thay đổi màu sắc da, vết loét lâu liền.
Ho dai dẳng trên 3 tuần, tức ngực.
Có khối u bất thường ở vú hay trên cơ thể.
Hạch bạch huyết to (cổ, nách).

Chảy máu hoặc dịch bất thường.
Thay đổi thói quen bài tiết kéo dài trên 6 tuần.
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Nữ giới: Đầy bụng bất thường, thay đổi vùng ngực, ra máu âm đạo lạ.

A. Ung thư Vú

Ung thư vú là loại UT phổ biến nhất ở phụ nữ. Bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu phát hiện sớm.

Yếu tố nguy cơ cao:

Phụ nữ trên 40 tuổi.
Gia đình có mẹ/chị em gái mắc UT vú.
Có kinh sớm (trước 12 tuổi) hoặc mãn kinh muộn (sau 55 tuổi).
Không sinh con hoặc sinh con đầu lòng sau 30 tuổi.
Béo phì, ít vận động.

🎗️

Tầm soát sớm = Cơ hội sống

Phụ nữ trên 40 tuổi nên chụp X-quang tuyến vú 1-2 năm/lần.

Quy trình Tự khám Vú tại nhà

(Thực hiện hàng tháng sau khi sạch kinh)

Bước 1: Quan sát trước gương

Xuôi tay, quan sát xem có u cục, lõm da, thay đổi màu sắc không.
Đưa tay ra sau gáy và quan sát lại.
Chống tay lên hông, cử động cơ ngực để nhìn rõ hơn.

Bước 2: Sờ nắn (Đứng & Nằm)

Nặn nhẹ đầu vú xem có dịch chảy ra không.
Dùng 4 ngón tay áp sát, ép đều lên tuyến vú, di chuyển theo vòng tròn từ trong ra ngoài.
Kiểm tra cả vùng hố nách.
Thực hiện tương tự ở tư thế nằm ngửa (kê gối mỏng dưới lưng).

B. Ung thư Cổ tử cung

Nguyên nhân chủ yếu do nhiễm virus HPV (Human Papilloma Virus) lây truyền qua đường tình dục. Đây là loại ung thư phổ biến thứ 2 ở phụ nữ.

Nguyên nhân chính

Nhiễm virus HPV (đặc biệt chủng 16, 18). Lây qua đường tình dục.

Yếu tố thúc đẩy

Quan hệ tình dục sớm, nhiều bạn tình, sinh nhiều con, hút thuốc lá, viêm nhiễm mãn tính.

Phòng ngừa

Tiêm vắc xin HPV, quan hệ an toàn, khám sàng lọc định kỳ (PAP smear, VIA).

Triệu chứng cần lưu ý:

Giai đoạn sớm thường không có triệu chứng. Khi muộn hơn: Ra khí hư có mùi, ra máu bất thường (sau quan hệ, giữa chu kỳ, sau mãn kinh), đau vùng khung chậu.

Hỏi đáp thường gặp

Bệnh ung thư có lây không?

Không. Bệnh ung thư hoàn toàn không lây từ người này sang người khác. Bệnh nhân ung thư cần sự quan tâm, chăm sóc chứ không phải sự xa lánh.

Bị ung thư rồi có nên đụng dao kéo (phẫu thuật) không?

Quan niệm đụng dao kéo làm ung thư di căn nhanh hơn là sai lầm. Phẫu thuật là một trong những phương pháp điều trị chính và hiệu quả, đặc biệt ở giai đoạn sớm để loại bỏ khối u. Việc chỉ định mổ hay không do bác sĩ chuyên khoa quyết định.

Ung thư cổ tử cung có di truyền không?

Không. Ung thư cổ tử cung chủ yếu do virus HPV gây ra qua đường tình dục, không phải bệnh di truyền. Tuy nhiên, mẹ có thể truyền virus sang con khi sinh nở nếu không được kiểm soát.

Gia đình không ai bị ung thư thì tôi có bị không?

Vẫn có thể bị. Mặc dù di truyền là một yếu tố nguy cơ, nhưng phần lớn ung thư do lối sống và môi trường (hút thuốc, ăn uống, hóa chất...). Vì vậy, không nên chủ quan và cần kiểm tra sức khỏe định kỳ.